“Dea e Butrintit” rikthehet në shtëpi pas një shekulli udhëtim

Një nga veprat më të çmuara të trashëgimisë arkeologjike shqiptare është rikthyer në vendin ku doli në dritë për herë të parë. Pas një historie të gjatë, që e çoi nga Butrinti në Romë dhe më pas në Muzeun Historik Kombëtar në Tiranë, “Dea e Butrintit” do të ekspozohet sërish në qytetin antik.

 

 

Rikthimi i saj nuk është thjesht zhvendosja e një objekti muzeor. Është kthimi në shtëpi i një prej simboleve më të njohura të Butrintit, pikërisht në hapësirën ku kjo kryevepër qëndroi e fshehur për shekuj.

Vizitorët do të kenë mundësinë ta shohin nga afër në kontekstin e qytetit që e krijoi dhe e ruajti nën tokë, përpara se arkeologët ta sillnin përsëri në dritë.

 

Si u largua fshehurazi nga Shqipëria “Dea e Butrintit”

 

Pas zbulimit në vitin 1928, “Koka e Deas” u përgatit për t’u nxjerrë fshehurazi nga Shqipëria drejt Italisë. Largimi i një objekti me vlera të jashtëzakonshme arkeologjike rrezikonte të shkaktonte një incident mes dy vendeve.

 

Përballë situatës së krijuar dhe presionit politik të kohës, mbreti Zog zgjodhi të mos e kthente çështjen në një përplasje diplomatike. Nxjerrja e veprës u lejua dhe, për t’i dhënë asaj një formë zyrtare, koka e skulpturës u paraqit si dhuratë e mbretit shqiptar për Benito Musolinin.

 

Në këtë mënyrë, një largim i nisur në fshehtësi u mbulua me petkun e një akti diplomatik. “Dea” përfundoi në Romë, larg qytetit ku ishte zbuluar, dhe qëndroi në Itali për më shumë se gjysmë shekulli.

Shtatorja e plotë, koka së bashku me trupin, u ekspozua në pavijonin shqiptar në Napoli në vitin 1940. Trupi mendohet se u shkatërrua gjatë bombardimeve të vitit 1943, ndërsa koka mbijetoi dhe u ruajt në Itali.

 

Vetëm në vitin 1982, pas dekadash larg atdheut, “Koka e Deas” iu kthye Shqipërisë dhe u vendos në Muzeun Historik Kombëtar në Tiranë. Sot ajo rikthehet në Butrint, duke mbyllur simbolikisht një udhëtim të nisur gati një shekull më parë.

 

“Dea e Butrintit” – Një hyjneshë apo perëndia Apolon?

 

Pavarësisht emrit me të cilin njihet gjerësisht, identiteti i figurës vazhdon të jetë objekt diskutimesh mes studiuesve.

Tiparet e buta të fytyrës, flokët e mbledhura dhe eleganca e portretit bënë që ajo të cilësohej fillimisht si një hyjneshë. Megjithatë, një pjesë e studiuesve mendojnë se koka mund të përfaqësojë Apolonin, të realizuar me tipare androgjene dhe sipas një modeli të lidhur me shkollën e skulptorit të njohur të antikitetit, Praksiteli.

 

Një interpretim tjetër e lidh veprën me një ndërthurje simbolike mes hyjneshës Themis dhe Apolonit. Për këtë arsye, “Dea e Butrintit” mbetet jo vetëm një kryevepër artistike, por edhe një nga misteret më të bukura të arkeologjisë shqiptare.

E punuar në mermer të bardhë në të përhimtë dhe me përmasa pak më të mëdha se një kokë njerëzore, ajo përfaqëson idealin klasik të bukurisë. Koka ishte realizuar për t’u vendosur mbi një trup statuje monumentale, ndërsa finesa e fytyrës dëshmon mjeshtërinë e jashtëzakonshme të skulptorit.

 

Dea kthehet aty ku nisi historia e saj

 

Rikthimi i saj pasuron rrëfimin muzeor të Butrintit dhe u jep vizitorëve mundësinë të përballen me një dëshmi të rrallë të artit, historisë dhe trashëgimisë së përbashkët europiane.

Me mbi 200 mijë vizitorë gjatë këtij viti, Butrinti po forcon gjithnjë e më shumë pozicionin si një prej destinacioneve kryesore të turizmit kulturor në Shqipëri.

 

Por këtë herë, mes mureve, portave dhe monumenteve mijëravjeçare, vizitorët do të gjejnë edhe një histori kthimi. Pas Romës dhe Tiranës, “Dea” është sërish aty ku i përket — në Butrint, në qytetin që e mbajti të fshehur dhe e ruajti për shekuj. Saranda Web

 

---