Arratisja që sfidoi diktaturën: tre të rinjtë që sfiduan regjimin dhe detin drejt lirisë

 

Në vitet e errëta të diktaturës komuniste shqiptare, kur frika ishte pjesë e përditshme e jetës dhe kufijtë ruheshin si zona lufte, historia e tre të rinjve nga Tirana tronditi jo vetëm Shqipërinë e izoluar, por edhe opinionin ndërkombëtar. Isabela Islami — e njohur si Bela — vëllai i saj Klement dhe motra Zamira u shndërruan në simbol të guximit, rezistencës dhe etjes për liri.

 

 

Të rritur në një familje të persekutuar politikisht, të damkosur nga regjimi për shkak të prejardhjes, ata u rritën me kufizime, survejim dhe mungesë të çdo perspektive për të ardhmen. Universiteti u ishte ndaluar për shkak të “biografisë së keqe”, ndërsa çdo hap i tyre mbikëqyrej.

 

Arrestimi i Klementit dhe represioni i regjimit

 

Në vitin 1975, Klement Islami, atëherë vetëm 19 vjeç dhe nxënës në gjimnazin “Petro Nini Luarasi”, u arrestua për një batutë të konsideruar “armiqësore ndaj pushtetit”.

Ai u prangos në klasë, përpara shokëve të tij, shumë prej të cilëve ishin fëmijë të elitës politike. Hetuesia u shoqërua me presion të rëndë psikologjik dhe fizik. Në vend që të dërgohej në kampet famëkeqe të punës së detyruar, ai u izolua për tre vite në Spitalin Psikiatrik të Elbasanit — një institucion i njohur për trajtime çnjerëzore, elektroshok dhe përdorimin e mjekësisë si mjet ndëshkimi politik.

Kur doli prej andej në vitin 1978, ai ishte i rraskapitur, i dobësuar dhe i shkatërruar shpirtërisht.

 

Internimi në Çermë dhe jeta pa shpresë

 

Ndërkohë, familja ishte internuar në Çermë të Lushnjës, një zonë e izoluar që funksiononte si kamp i hapur për familjet e konsideruara problematike nga regjimi.

Jetonin në baraka, punonin në bujqësi nga mëngjesi deri në mbrëmje, për paga simbolike dhe nën mbikëqyrje të vazhdueshme. Çdo udhëtim jashtë fshatit kërkonte leje të posaçme. Poshtërimi, varfëria dhe frika ishin pjesë e përditshme e jetës së tyre.

Edhe pasi internimi përfundoi zyrtarisht, familjes nuk iu dha leje për t’u kthyer në Tiranë. Shpresa për një jetë normale u shua përfundimisht.

 

Vendimi për arratisje: një ide që dukej e pamundur

 

Pikërisht në këtë klimë dëshpërimi lindi ideja që do t’u ndryshonte jetën — arratisja nga Shqipëria.

Ishte Klementi ai që këmbënguli më fort. Motrat e tij fillimisht e panë si një çmenduri. Kufijtë ishin të blinduar me tela me gjemba, postblloqe, patrulla të armatosura, breza të butë për zbulimin e gjurmëve dhe roje që kishin urdhër të qëllonin për të vrarë.

Megjithatë, vendosën të tentonin rrugën më të rrezikshme dhe më të dëshpëruar: ikjen nga deti, drejt ishullit grek të Korfuzit.

 

Përgatitja: llogaritja e frikës dhe shpresës

 

Zgjodhën verën e vitit 1984, duke shpresuar se fluksi i turistëve në Sarandë dhe atmosfera e lojërave olimpike do ta shpërqendronte vëmendjen e autoriteteve.

Në fund të korrikut, me një leje të përkohshme për pushime, u nisën drejt Sarandës. U vendosën në hotelin e vetëm të qytetit dhe filluan të vëzhgonin terrenin.

Synimi ishte zona e Ksamilit, ku distanca me Korfuzin ishte më e shkurtër.

Tentativa e parë u shty kur panë diçka që nuk e kishin parashikuar: një prozhektor gjigant që ndriçonte natën gjithë vijën bregdetare shqiptare, duke e bërë detin të dukshëm si ditë.

Ata studiuan orarin e ndezjes së dritës dhe kuptuan se ekzistonte një dritare e ngushtë kohore për të tentuar notin.

 

1 GUSHT 1984 — NATA E ARRATISJES

 

Luftë me detin, errësirën dhe vdekjen

 

Të nesërmen në mbrëmje, të pajisur me kamerdare, fshehur pas një shkëmbi, Klementi dhe motrat u futën në det e filluan të notojnë drejt lirisë, drejt perëndimit.

Përpara kishin dritat e Korfuzit, që vezullonin si një premtim lirie. Pas kishin tokën e frikës, të dhimbjes dhe të persekutimit.

Notuan në heshtje, duke kursyer frymën dhe forcën, ndërsa valët e detit përplaseshin mbi trupat e tyre.

 

Pas shumë orësh notimi të lodhshëm, tamam atëherë kur menduan se arritën lirinë, Klementi vuri re se patrulla kufitare kishte filluar të patrullojë anën ku ndodheshin ata. Pa i rënë në sy motrave, i nxiti të notojnë më shpejt përpara, ndërsa vetë qëndroi prapa. Që të shpëtonte motrat, ndryshoi drejtim; filloi të notonte drejt jugut.

Ndërsa largohej prej motrave të dashura, Klementit i afrohej gjithnjë e më pranë motobarka e kriminelëve të kuq. Më kot u zhyt disa herë për t’u fshehur. Kriminelët ishin afruar aq pranë, sa edhe e kishin zbuluar. E thirrën të dorëzohej. E goditën me kiçin e motobarkës. Klementi nuk u dha. I zhytur thellë në det, ai notonte drejt lirisë.

E kërkuan në thellësitë e honeve. E lidhën me litar dhe e tërhoqën si hiena brenda ujërave të burgut komunist. Ashtu të lidhur, e shëtitën rreth e rrotull gjirit të Sarandës, për të terrorizuar njerëzinë. Por trimi edhe i vrarë rrezatonte liri, dashuri e heroizëm.

.

 

Shpëtimi i dy motrave

 

Dritat e Korfuzit dukeshin gjithnjë e më afër, por bregu nuk afrohej kurrë. Ora kalonte. Trupat po i tradhtonin.

Bela ndiente lodhje ekstreme, etje të padurueshme, buzë të çara nga kripa, dhimbje në çdo muskul. Ftohti i natës filloi t’i depërtonte në kocka. Mendja i mjegullohej.

Mes lodhjes dhe ankthit, e kapën mendime të rënda:
më mirë të vdisnin në det sesa të ktheheshin në ferrin e diktaturës.

.

Në agim, Bela pa silueta që i ngjanin tokës. Pa një figurë njeriu dhe një qen — shenjë se ishte pranë bregut. Me forcat e fundit, vazhdoi të notonte.

Rreth orës 09:00 të mëngjesit, Bela u afrua pranë një jahti italian dhe u tërhoq në bord nga pronari.

Pak më vonë u gjet edhe Zamira, në gjendje kritike.

Por Klementin nuk u panë më kurrë.

Kërkimet zgjatën me orë dhe ditë të tëra. Motrat e thërrisnin me dëshpërim. Anije patrullimi dhe peshkarexha kontrolluan gjithë zonën në Korfuz.

.

Jehona, legjenda dhe kujtesa kolektive

.

Historia e tyre mbushi faqet e para të shtypit perëndimor, ndërsa në Shqipëri u mbajt në heshtje.

Megjithatë, emrat e tyre nuk u zhdukën.

Në ambientet rinore të Tiranës, emrat e Bela, Zamirës dhe Klementit përmendeshin me admirim dhe respekt, si simbol i guximit dhe sfidës ndaj robërisë.

Në verën e vitit 1987, në Sarandë, banorë vendas rrëfenin se nga Ksamili ishin nisur drejt Korfuzit dy motrat shqiptare — një histori që qarkullonte fshehurazi dhe që shumë e kishin parë në televizionet greke.

Deri në fillim të viteve ’90, pothuajse çdo pasdite, shqiptarët dëgjonin në heshtje zërat e dy motrave që transmetonin lajme nga “Zëri i Amerikës”. Me kalimin e viteve, historia dhe emrat e tyre u shndërruan në legjendë.

Në diskutime publike dhe private, gjesti i tyre vlerësohej si një nga aktet më të forta të guximit kundër diktaturës. Shpesh theksohej se heroizmi i tyre meriton më shumë se kujtim — të paktën një film, për të mos lejuar që sakrifica e tyre të humbasë në harresë.

.

Një jetë e re në Amerikë dhe një plagë që nuk u mbyll

.

Bela dhe Zamira fituan azil politik në SHBA dhe u bënë pjesë e redaksisë shqipe të “Zërit të Amerikës”, duke sjellë lajme lirie për shqiptarët e izoluar.

Prindërit e tyre u internuan sërish. Babai vdiq pa i parë më kurrë vajzat. Nëna arriti të bashkohej me to vetëm pas rënies së regjimit.

Bela u kthye në Shqipëri në vitin 1993 si gazetare gjatë vizitës së ish-presidentit Jimmy Carter.

Çdo 2 gusht, ato përkujtojnë ditën e lirisë — dhe ditën kur humbën vëllanë.

.

---