Nga mobilizimi qytetar te zhvillimi: çfarë mund të mësojë Butrinti nga zonat e mbrojtura në Slloveni dhe Itali

Restaurimi i ligatinave, monitorimi i biodiversitetit dhe përfshirja e komuniteteve në menaxhimin e zonave të mbrojtura ishin në qendër të një vizite studimore në Slloveni dhe Itali. Përvojat e prezantuara ofrojnë ide të vlefshme edhe për zonën e Butrintit, ku mbrojtja e natyrës ndërthuret me trashëgiminë kulturore dhe turizmin.

Nga 19 deri më 22 tetor 2026, EcoAlbania organizoi një vizitë studimore në zonat e mbrojtura të Adriatikut Verior, me pjesëmarrjen e 16 përfaqësuesve nga Shqipëria. Grupi përfshinte organizata të shoqërisë civile, aktivistë, punonjës të Administratave Rajonale të Zonave të Mbrojtura dhe institucioneve publike, përfshirë IKMT-në. Pjesë e vizitës ishte edhe një përfaqësues i Saranda Web.

Përmes vizitave në terren dhe diskutimeve me specialistë, pjesëmarrësit u njohën me mënyra të ndryshme të ruajtjes së habitateve, organizimit të vizitorëve dhe bashkëpunimit ndërmjet institucioneve, ekspertëve dhe komuniteteve lokale. Aktiviteti u zhvillua në kuadër të projektit PAMANCA – “Zonat e Mbrojtura kanë Rëndësi – Avokim për Ruajtjen e Natyrës në Shqipëri”, financuar nga Bashkimi Evropian.

Škocjanski Zatok, si u shpëtua një ligatinë

Një nga historitë më domethënëse ishte ajo e Rezervatit Natyror Škocjanski Zatok, pranë Koperit në Slloveni. Ligatina, me sipërfaqe rreth 122 hektarë, përfaqëson një habitat të rëndësishëm për shpendët dhe specie të tjera.

Përballë degradimit dhe planeve për zhvillim industrial e tregtar, organizata DOPPS–BirdLife Slovenia nisi në vitin 1993 një fushatë mbrojtjeje, e cila përfshiu një peticion me rreth 7 mijë firma. Zona u shpall rezervat natyror në vitin 1998 dhe një vit më pas menaxhimi iu besua kësaj organizate.

Ndërhyrjet për restaurimin e habitateve, përfshirë projekte të mbështetura nga programi evropian LIFE, e shndërruan zonën në një hapësirë ku ndërthuren ruajtja e biodiversitetit, monitorimi shkencor, edukimi mjedisor dhe vizitat e organizuara.

Për Parkun Kombëtar të Butrintit, kjo përvojë sjell në vëmendje rëndësinë e ligatinave si pjesë e pandashme e peizazhit dhe e vlerave natyrore. Ajo tregon gjithashtu se pjesëmarrja qytetare dhe angazhimi i organizatave mjedisore mund të ndihmojnë në mbrojtjen e territoreve, ndërsa menaxhimi afatgjatë kërkon burime dhe ekspertizë të vazhdueshme.

Miramare, vendimmarrje e mbështetur në të dhëna

Në Zonën Detare të Mbrojtur Miramare, pranë Triestes në Itali, pjesëmarrësit u njohën me rolin e shkencës dhe monitorimit në ruajtjen e ekosistemeve.

E nisur si nismë për mbrojtjen e mjedisit detar në vitin 1973 dhe e shpallur zyrtarisht rezervat detar shtetëror në vitin 1986, Miramare menaxhohet nga WWF Italia.

Takimet me drejtuesit dhe specialistët trajtuan aktivitetet kërkimore, vlerësimin e gjendjes së biodiversitetit dhe bashkëpunimin me institucionet publike e universitetet. Vëmendje iu kushtua edhe edukimit mjedisor, si një mënyrë për t’i ndihmuar vizitorët të kuptojnë vlerat dhe ndjeshmërinë e zonës.

Edhe për Butrintin, parimi i menaxhimit të mbështetur në të dhëna ka rëndësi: njohja e gjendjes së habitateve dhe ndjekja e ndryshimeve në kohë ndihmojnë në përcaktimin e masave të ruajtjes. Përvoja e Miramares ofron një pikë referimi për bashkëpunimin mes administratës, studiuesve dhe organizatave mjedisore.

Isola della Cona, ruajtja e habitateve dhe turizmi i natyrës

Më 21 tetor, grupi vizitoi Isola della Cona, pjesë e Rezervatit Natyror të Grykëderdhjes së lumit Isonzo, në rajonin Friuli-Venezia Giulia të Italisë.

Ligatinat, kallamishtet, livadhet e lagështa dhe sipërfaqet ujore të kësaj zone krijojnë habitate për shumë specie, veçanërisht për shpendët shtegtarë dhe rezidentë. Restaurimi ekologjik dhe menaxhimi aktiv kanë kontribuar në ruajtjen e tyre dhe në zhvillimin e zonës si destinacion për vëzhgimin e shpendëve dhe edukimin mjedisor.

Modeli ndërthur rolin e autoriteteve publike, mbështetjen shkencore të Stacionit Biologjik Isola della Cona dhe përfshirjen e kooperativës Rogos në shërbimet dhe aktivitetet për vizitorët.

Kjo përvojë është me interes për diskutimin mbi turizmin e natyrës në Butrint. Organizimi i vizitave, orientimi i publikut dhe aktivitetet edukative mund të ndihmojnë në njohjen e vlerave natyrore të zonës, duke respektuar nevojat e habitateve. Çdo praktikë e tillë kërkon vlerësim dhe përshtatje me kushtet konkrete të Butrintit.

Komunitetet pranë zonave të mbrojtura

Programi përfshiu edhe Marezige, në Istrian sllovene, ku traditat bujqësore, prodhimi vendas dhe turizmi krijojnë lidhje mes peizazhit dhe ekonomisë lokale.

Megjithëse Marezige nuk është zonë e mbrojtur, përfshirja e saj e zgjeroi diskutimin përtej kufijve të rezervateve. Fermerët, prodhuesit dhe bizneset lokale mund të kontribuojnë në ruajtjen e identitetit të territorit dhe të krijojnë mundësi ekonomike të lidhura me të.

Për komunitetet pranë Butrintit, ky këndvështrim nxit diskutimin mbi përfshirjen në shërbimet turistike, promovimin e produkteve vendase dhe aktivitetet e edukimit mjedisor. Lidhja e përfitimeve lokale me ruajtjen e natyrës mund të forcojë bashkëpunimin dhe përgjegjësinë për mbrojtjen e zonës.

Butrinti në diskutimin për menaxhimin e qëndrueshëm

Vizitat në Slloveni dhe Itali prezantuan modele të ndryshme, por me disa elemente të përbashkëta: angazhim qytetar, restaurim të habitateve, monitorim shkencor, edukim mjedisor dhe përgjegjësi të qarta mes aktorëve të përfshirë.

Për Butrintin, këto përvoja ndihmojnë në zgjerimin e vëmendjes ndaj liqenit, ligatinave dhe peizazhit përreth, krahas trashëgimisë arkeologjike. Ato ofrojnë shembuj për mënyrën se si ruajtja e natyrës mund të shoqërohet me vizita të organizuara dhe përfshirje të komuniteteve.

Modelet nuk mund të transferohen automatikisht. Përshtatja e tyre kërkon shqyrtimin e kuadrit ligjor, kapaciteteve institucionale, financimit dhe nevojave të secilës zonë. Përvoja e vizitës e vendos theksin te një parim i rëndësishëm edhe për Butrintin: zhvillimi i turizmit duhet të planifikohet në përputhje me ruajtjen e habitateve dhe biodiversitetit.