Qyteti antik Helikranon: misteri i madh arkeologjik i fshehur në Malçan – VIDEO

Qyteti antik Helikranon: misteri i madh arkeologjik i fshehur në Malçan

 

Në thellësi të tokës së Epirit, rreth 35 km larg nga Saranda, fshihet një nga enigmat më të mëdha të historisë së lashtë shqiptare. Një qytet i heshtur prej shekujsh, i mbuluar nga bimësia dhe harresa, por që vijon të flasë përmes mureve, gurëve dhe legjendave. Është qyteti antik i Malçanit, në bashkinë Finiq – një vend që gjithnjë e më shumë po lidhet me emrin e lashtë Helikranon.

 

 

Për dekada me radhë, ky vendbanim është përmendur thjesht si “qyteti antik i Malçanit”. Por nën këtë emër të përgjithshëm, fshihet mundësia reale që këtu të ketë ekzistuar qyteti antik Helikranon, i njohur nga burimet e lashtësisë, por ende i paidentifikuar përfundimisht në terren.

 

Një qytet i përmendur nga lashtësia, por ende pa emër zyrtar

 

 

Sipas arkeologut Halil Shabani, prej vitesh ekzistojnë mendime dhe hipoteza serioze nga arkeologë dhe historianë se qyteti antik i Malçanit mund të jetë pikërisht Helikranoni i përmendur në tekstet antike.

Ky qytet, sipas burimeve historike, përshkruhet si një vendbanim në tokat e brendshme të Epirit, por me rol aktiv në zhvillimet ushtarake dhe politike të kohës. Helikranoni përmendet si pjesë e një rrjeti qytetesh që reaguan në momente kritike, duke iu përgjigjur thirrjeve për ndihmë të Foinikes, në periudhën e sulmeve të mbretëreshës Teuta dhe lëvizjeve të ushtrive ilire dhe etole.

Fakti që ky qytet përmendet në kontekste kaq të rëndësishme historike, e bën Malçanin një pikë kyçe për të kuptuar më mirë strukturën politike dhe ushtarake të Epirit në shekullin III para Krishtit.

 

Jo një kala, por një qytet i mirëfilltë

 

Ndryshe nga perceptimi popullor që e njeh vendin si “kala”, specialistët janë të një mendimi se kemi të bëjmë me një qytet antik të organizuar, të ndërtuar sipas një plani urbanistik të qartë dhe pa akropol – një tipologji që e afron atë me qytete të tjera antike të jugut.

Muret rrethuese janë mbresëlënëse: deri në 3.5 metra trashësi, të shoqëruara nga 16 kulla mbrojtëse, të shpërndara në gjithë gjatësinë e murit. Ky sistem mbrojtës dëshmon për rëndësinë strategjike të qytetit dhe nevojën për t’u mbrojtur nga sulme të jashtme.

Muri rrethues shtrihet në rreth 1000 metra gjatësi, duke përfshirë një sipërfaqe prej afro 110 mijë metrash katrorë – përmasa që e vendosin këtë qytet ndër më të rëndësishmit e zonës për periudhën helenistike.

 

Një urbanistikë e zgjuar në terren malor

 

Një nga elementët më interesantë të qytetit antik Helikranon është organizimi urban. Banesat janë ndërtuar në dy sisteme taracimi, të përshtatura me relievin e thyer malor. Kjo tregon jo vetëm njohuri teknike, por edhe një nivel të avancuar planifikimi për kohën.

Gërmimet e para arkeologjike janë kryer nga arkeologu Dhimitër Çondi, duke hedhur themelet shkencore për studimin e këtij qyteti, i cili ende mbetet pjesërisht i paeksploruar.

 

Legjenda që jetojnë mes gurëve

 

Për banorët e Malçanit, ky vend nuk është thjesht një sit arkeologjik. Ai njihet si “kalaja në malin e Shën Ilisë”, “kalaja e mbretit” apo edhe “kalaja e mbretit Pirro”, duke e lidhur simbolikisht me figurën e njohur të Epirit.

Një nga gojëdhënat më intriguese flet për sistemin e furnizimit me ujë, i cili mendohet se vinte nga një burim 3–4 kilometra larg, përmes tubacioneve prej qeramike. Pikërisht ky detaj teknik, sipas rrëfimeve popullore, çoi edhe në rënien e qytetit: pushtuesit, pas një rrethimi të gjatë, përdorën një kalë të etur për të zbuluar linjën e ujit. Me ndërprerjen e furnizimit, qyteti u detyrua të dorëzohej.

 

E vërtetë apo mit, kjo histori pasqyron dramën e një qyteti të fortifikuar, që ra jo nga forca e armëve, por nga mungesa e ujit – elementi jetik i çdo civilizimi.

 

Një pasuri që pret të flasë

 

Sot, qyteti antik Helikranon – ose ajo që njihet ende si qyteti antik i Malçanit – mbetet një pasuri e jashtëzakonshme historike dhe kulturore, e cila pret më shumë vëmendje shkencore, studime të thelluara dhe mbrojtje institucionale.

Nëse hipoteza e identifikimit me Helikranonin vërtetohet, atëherë historia e Epirit do të fitojë një faqe të re, ndërsa jugu i Shqipërisë një tjetër dëshmi të fuqishme të qytetërimit të tij të lashtë.

Një qytet i heshtur, por jo i harruar. Një emër i lashtë që kërkon të rikthehet në dritë. Helikranoni.

 

 

Website Saranda Web

Facebook Saranda Web

Instagram saranda.web

Youtube sarandaweb

Tiktok saranda.web

Pinterest sarandaweb

in sarandaweb

---