Nga turizmi apo nga paratë e pista? E vërteta pas zhvlerësimit të euros: Euro bie, por ekonomia nuk forcohet: hija e parave të pista mbi kursin e këmbimit
Rënia e vazhdueshme e euros ndaj lekut po paraqitet zyrtarisht si pasojë e suksesit ekonomik, rritjes së turizmit dhe flukseve të shërbimeve. Por në terren, realiteti perceptohet ndryshe. Për një pjesë të madhe të publikut dhe analistëve, kursi i këmbimit nuk po diktohet nga një ekonomi e shëndetshme, por nga hyrja masive e parasë informale dhe të paligjshme, që po deformon tregun valutor dhe po fsheh problemet reale strukturore të vendit.
Turizmi ka sjellë miliarda euro në ekonomi gjatë vitit 2025, ashtu si edhe sektori i shërbimeve dhe remitancat. Por këta faktorë, ndonëse të rëndësishëm, nuk mjaftojnë për të shpjeguar presionin ekstrem mbi euron dhe rënien e saj në nivele historikisht të ulëta. Oferta e euros në treg është rritur përtej asaj që justifikohet nga aktiviteti formal ekonomik.
Në këtë kontekst, flukset informale dhe paratë e pista dalin gjithnjë e më qartë si faktorë përcaktues. Valuta që hyn jashtë kanaleve bankare, pa origjinë të verifikueshme dhe pa asnjë filtër fiskal, ushtron presion të drejtpërdrejtë mbi kursin e këmbimit, duke zhvlerësuar euron dhe duke krijuar një iluzion stabiliteti monetar.
Sektori i pasurive të paluajtshme mbetet një nga shembujt më flagrantë. Investimet në prona janë rritur me ritme të jashtëzakonshme, duke zënë mbi një të tretën e investimeve të huaja totale. Këto shifra ngrenë dyshime serioze mbi origjinën e kapitalit, sidomos në kushtet kur çmimet e apartamenteve dhe tokave rriten në mënyrë disproporcionale me të ardhurat reale të qytetarëve. Pasuritë e paluajtshme janë kthyer në një mekanizëm klasik për pastrimin e parave, me pasoja të drejtpërdrejta në tregun valutor.
Publiku është i qartë në perceptimin e tij: euro nuk po bie nga turizmi, por nga ekonomia informale dhe aktivitetet e paligjshme. Ky perceptim nuk lind rastësisht, por ushqehet nga mungesa e transparencës, kontrollit dhe hetimit serioz mbi burimin e flukseve monetare që qarkullojnë në ekonomi.
Ndërhyrjet e Bankës së Shqipërisë në tregun valutor, me blerje rekord të euros, kanë frenuar një rënie edhe më të fortë të kursit. Por këto masa janë vetëm amortizuese. Ato nuk adresojnë thelbin e problemit: një treg valutor i mbingarkuar me valutë që nuk vjen nga prodhimi, inovacioni apo konkurrueshmëria, por nga burime informale dhe të dyshimta.
Në vend që të reflektojë forcim real të ekonomisë, rënia e euros po sinjalizon një deformim të rrezikshëm të saj. Një ekonomi që mbështetet në para të pista nuk forcohet, por bëhet më e brishtë, më e padrejtë dhe më e ekspozuar ndaj krizave.
Pyetja që mbetet pa përgjigje është thelbësore: kush po e furnizon realisht tregun shqiptar me kaq shumë euro dhe pse ky realitet vazhdon të trajtohet me heshtje institucionale?
