KAMENICA – Qyteti i braktisur i Kamenicës në Delvinë

Ku ndodhet Kamenica?

Rrënojat gjenden në zonën e Delvinës, rrëzë shpatit jugperëndimor të Malit të Gjerë. Vendbanimi shtrihej mbi dy kodra të ulëta, qafën që i bashkon dhe shpatet jugore të tyre.

Ky konfigurim ndikonte te vendosja e banesave dhe kalimi i rrugëve. Në vend që të ndërtohej mbi një sipërfaqe të sheshtë, qendra e banuar ndiqte pjerrësinë e kodrave, duke krijuar grupe ndërtimesh të lidhura me rrugica.

Peizazhi përreth përfshin fusha, kullota dhe terren të përshtatshëm për ullinj. Përshkrimi historik i Saranda Web e lidh jetën ekonomike të vendbanimit me bujqësinë, blegtorinë dhe rrugën që bashkonte Delvinën me luginën e Kardhiqit e më tej me atë të Drinos.

Kamenica në dokumentet historike

Materiali historik i botuar në Saranda Web përmend regjistrin e viteve 1431–1432, sipas të cilit Kamenica kishte 267 banesa dhe 400 rrënjë ullinj të regjistruar si pronë e fshatit. Këto të dhëna japin një ide për përmasat dhe bazën ekonomike të vendbanimit në atë periudhë.

I njëjti material përmend rreth 200 banesa në regjistrin e vitit 1583. Shifrat u referohen banesave të regjistruara, jo numrit të banorëve, dhe nuk duhen kthyer në një vlerësim popullsie pa dokumentim të mëtejshëm.

Rëndësia e Kamenicës qëndron edhe te mundësia për të parë si ishte organizuar një qendër banimi mesjetare: lidhja e shtëpive me rrugët, hapësira qendrore, oborret dhe ndërtesat me karakter mbrojtës.

Banesat, kullat dhe rrugicat e Kamenicës

Qafa e Pazarit dhe organizimi i vendbanimit

Hapësira qendrore njihet me toponimin “Qafa e Pazarit”. Prej saj rrugët shpërndaheshin drejt grupimeve të ndërtesave mbi dy kodrat. Përshkrimet e vendbanimit tregojnë rrugica të ngushta dhe gjarpëruese, të përshtatura me konturet e terrenit.

Banesat vendoseshin pranë rrugëve ose rrethoheshin me mure që krijonin oborre të vogla. Ky raport mes ndërtesës dhe hapësirës së jashtme ndihmon për të kuptuar përditshmërinë e një vendbanimi të ndërtuar dendur.

Kulla e Rrahës dhe ndërtesat me funksion mbrojtës

Ndër ndërtimet e përshkruara në materialin historik është banesa me kullë, e njohur nga banorët e zonës si “Kulla e Rrahës”. Ajo vendoset në një pikë të lartë, në perëndim të Qafës së Pazarit, dhe përbën pjesë të një kompleksi banimi.

Artikulli dallon edhe një kullë të veçuar nga ndërtesat e tjera. Kjo ndarje është e rëndësishme: një banesë me kullë dhe një kullë që qëndron më vete nuk kanë domosdoshmërisht të njëjtin organizim apo të njëjtën fazë ndërtimi.

Muratura prej guri dhe kishat

Guri dhe llaçi i gëlqeres janë elemente kryesore të ndërtimit. Përshkrimi arkitekturor përmend banesa kryesisht dykatëshe, hapje të kufizuara dhe përshtatje me terrenin shkëmbor. Elementet e drurit dhe mbulesat nuk janë ruajtur si muratura.

Krahas banesave ruhen edhe rrënoja kishash. Të marra së bashku, këto struktura flasin për funksionet e ndryshme të vendbanimit, nga banimi dhe mbrojtja te jeta fetare e komunitetit.

Pse u braktis Kamenica? Historia dhe gojëdhëna

Shkaku dhe koha e saktë e braktisjes nuk duhen paraqitur si të zgjidhura vetëm mbi bazën e një rrëfimi popullor. Artikulli historik i Saranda Web nënvizon nevojën për kërkime, pastrime dhe gërmime që do të ndihmonin në sqarimin e zhvillimit dhe braktisjes së vendbanimit.

Në kujtesën folklorike, emri i Kamenicës lidhet me Hankon. Kënga e përcjellë ndër breza ruan një rrëfim për bukurinë, dhimbjen dhe tragjedinë, por variantet e saj ndryshojnë për prejardhjen dhe historinë e personazhit.

Prandaj kënga duhet dëgjuar si pjesë e trashëgimisë gojore. Ajo e pasuron njohjen e vendit dhe kujtesës së komunitetit, ndërsa dokumentimi i historisë së braktisjes kërkon prova të tjera.

Kamenica në dy video të Saranda Web

Pamje nga vendbanimi mesjetar i braktisur

Videoja e parë paraqet Kamenicën dhe rrënojat e saj në peizazhin e zonës së Delvinës. Ajo ndihmon për të kuptuar shtrirjen e vendbanimit dhe raportin e ndërtimeve me kodrat.

Hanko e Kamenicës – rrëfimi në folklor

Materiali i dytë i kushtohet këngës së Hankos dhe mënyrës si rrëfimi është trashëguar në folklor. Ai plotëson pamjet e vendbanimit me kujtesën muzikore dhe dëshmitë e bartësve të traditës.

Pamjet filmike dokumentojnë kohën e realizimit të tyre; ato nuk konfirmojnë gjendjen aktuale të rrugës, shtigjeve apo strukturave.

Si të planifikoni një vizitë në Kamenicë

Kamenica mund të përfshihet në një udhëtim për njohjen e trashëgimisë së Delvinës. Para nisjes, kërkoni orientim lokal për rrugën dhe segmentin e fundit të aksesit. Mos e merrni si të mirëqenë që një shteg i dukshëm në një video të vjetër është i kalueshëm në të njëjtat kushte sot.

• Konfirmoni rrugën: pyesni për gjendjen, pikën e ndalimit të automjetit dhe vazhdimin në këmbë.
• Përdorni këpucë për terren: rrënojat dhe sipërfaqet shkëmbore mund të jenë të pabarabarta.
• Merrni ujë dhe mbrojtje nga dielli: planifikoni ecjen sipas temperaturës dhe motit.
• Shmangni hyrjen në struktura të dëmtuara: mos u ngjitni në mure dhe kulla.
• Respektoni trashëgiminë: mos lëvizni gurë ose fragmente dhe mos lini mbeturina.
• Organizoni kthimin: lini kohë për ecjen dhe kthimin gjatë ditës.

Nëse niseni nga Saranda, ndani udhëtimin deri në Delvinë nga vazhdimi drejt vendbanimit. Mos supozoni se transporti publik deri në qytet ju çon automatikisht te rrënojat.

Për një ditë më të gjerë kulturore, zgjidhni edhe një ndalesë në Delvinë, duke lënë kohë për qendrën ose një monument tjetër. Përpara nisjes kontrolloni aksesin, sidomos kur planifikoni disa vende jashtë qytetit.

Lexim plotësues: materiali për Kamenicën në Saranda News.

Pyetje të shpeshta për Kamenicën