Rushit Didani – Janjarjoti që bëri emër dhe histori në Amerikë

 

Në faqet e nderit të diasporës shqiptare të fillimshekullit XX, një emër rri i skalitur krah figurave që ringritën ndërgjegjen kombëtare nga brigjet e Bostonit: Rushit Didani. I lindur më 2 janar 1898 në Janjar, ai u bë urë lidhëse mes Çamërisë së plagosur dhe Amerikës së mundësive, duke lënë pas një testament atdhedashësie, kulture e veprimtarie shoqërore që rezonon deri sot.

 

 

Fëmijëria, shkollimi dhe hapat e parë atdhetare

 

Mësimet e para Rushiti i mori në gjuhën turke në vendlindje, ndërsa shkollën plotore e mbaroi në Filat. Qysh i ri u angazhua si ndërlidhës i çetës së Muharrem Rushitit, duke bashkëpunuar me patriotët e Janjarit.
Viti 1914 shënoi plagë të reja për fshatin: shovinistët grekë dogjën disa shtëpi janjarjote; 1915-a mori jetën e Osman Didanit “në pabesi”. Nën peshën e dhimbjes dhe vështirësive, në 1916 Rushiti largohet: kalon Italinë dhe, falë të afërmve të tij Didani, vendoset me punë e banim në Boston të Shteteve të Bashkuara.

Boston, “Çamëria” dhe një tribunë 20-vjeçare

 

Në 1919, Rushit Didani hyn në kryesinë e Shoqatës “Çamëria”; në 1921 zgjidhet kryetar, detyrë që e mban për rreth 20 vjet me përkushtim e idealizëm.
Nën drejtimin e tij, “Çamëria” në Boston u bë qendra e gravitetit të komunitetit çam: organizim, ndihmëzënie, sensibilizim publik, memorandume drejtuar Fuqiëve të Mëdha, dhe një diplomaci të heshtur që i jepte zë Çamërisë në gjuhën e argumenteve.

Publicist, poliglot, kronikan i mallit për atdhe

 

Rushit Didani zotëronte pesë gjuhë të huaja. Ai shkroi rregullisht në shtypin e diasporës: “Dielli”, “Koha”, “Ylli i mëngjezit” – shpesh duke firmosur “Rushit Didani, Janjari”.
Publicistika e tij qe dritare për botën shqiptare në mërgim: reportime, thirrje, analiza, kronika, të cilat sot janë burim themelor për të kuptuar jetën shoqërore e politike të komunitetit në Boston në vitet mes dy luftërave botërore.

Memorandumet dhe diplomacia e diasporës

 

Dy memorandume me emrin e tij, dërguar në emër të Shoqatës “Çamëria” te Fuqitë e Mëdha, përmblidhnin kërkesat dhe shqetësimet e çamëve: dinjitet, të drejta, siguri, njohje.
Nuk ishin letra të zakonshme: ishin akte politike të një komuniteti që, megjithë largësinë, kërkonte të dëgjohej në tryezat ku peshohej fati i trojeve shqiptare.

Kujtesa muzeale dhe humbjet e rënda

 

Në Muzeun e Janjarit (para viteve ’90) ruheshin dy stenda, një portret i madh dhe një broshurë kushtuar Rushit Didanit. Tekste, foto, dëshmi: një arkiv i çmuar që, për fat të keq, u dogj dhe u grabit nga keqbërës.
Megjithatë, kujtesa nuk u shua: Apostol Pango e përfshiu në librin enciklopedik; Mete Kaso dhe Shero Ibrahimi shkruan për të; ndërsa Haredin dhe Ibrahim Didani botuan monografinë “Një jetë në shërbim të kombit”, duke pasuruar profilin e tij me dokumente dhe dëshmi.

Vlerësimi në atdhe: Qytetar Nderi

 

Për merita të veçanta si drejtues i diasporës dhe si zë i Çamërisë në Amerikë, Komuna Markat e ka shpallur “Qytetar Nderi” Rushit Didanin – një nderim që kurorëzon jetën e një burri që ia fali horizontet dhe aftësitë e tij çështjes kombëtare.

Kronologji e shkurtër

 

• 1898, 2 janar – Lind në Janjar.
• Shkollimi – Mësimet e para në turqisht; shkolla plotore në Filat.
• Para 1914 – Aktivist e ndërlidhës me çetën e Muharrem Rushitit.
• 1914 – Djegia e shtëpive janjarjote nga forcat shoviniste greke.
• 1915 – Vritet Osman Didani.
• 1916 – Emigrim: Itali → Boston, SHBA.
• 1919 – Anëtar i kryesisë së Shoqatës “Çamëria”.
• 1921 – rreth 1941 – Kryetar i Shoqatës; veprimtari publicistike në “Dielli”, “Koha”, “Ylli i mëngjezit”; dërgimi i memorandumeve.
• Pas viteve ’90 – Humbja e materialeve muzeale; konsolidimi i kujtesës në studime e monografi.
• Titulli – “Qytetar Nderi” nga Komuna Markat.

Rushit Didani ishte institucion: organizator, publicist, ndërmjetësues i kauzës çame, poliglot e humanist. Vepra e tij dëshmon se diaspora nuk ishte periferi, por një qendër nervore e lëvizjes kombëtare. Emri i tij i shtohet breznisë së atyre që e mbajtën Shqipërinë me laps, zë dhe kurajë, në një kohë kur fjala ishte armë dhe solidariteti – strategji.

 

 

Website Saranda Web

Facebook Saranda Web

Instagram saranda.web

Youtube sarandaweb

Tiktok saranda.web

Pinterest sarandaweb

in sarandaweb

---